De ontwikkeling van social media
Om de impact van sociale media te erkennen, moeten we terug naar waar het allemaal begon. Je zou het misschien niet zeggen, maar dit was al in 1979: toen de wereld kennismaakte met Usenet. Usenet is het eerste ‘social medium’ dat is opgericht. Het verschilt enorm met de social platformen van vandaag de dag, maar je kon er in ieder geval berichten en bestanden met elkaar uitwisselen. Vanaf dit moment hoefde niet alles meer via de post verstuurd te worden.
Een paar jaar later, in 2004, kwam het populaire platform Hyves in de lucht, destijds één van de bekendste social mediakanalen. In de jaren 2006-2010 beleefde Hyves zijn succesjaren met maar liefst 10 miljoen gebruikers! Wie herinnert zich de krabbels en dansende banaan niet?!
Waar we veel social media hebben zien komen en gaan, kennen we op dit moment Whatsapp, Instagram, Facebook, TikTok, LinkedIn, Youtube, Pinterest, X (Twitter) en Snapchat als grootste platformen in Nederland. Elk van deze platformen heeft op zijn manier invloed op onze ontwikkeling. Deze platformen gebruiken we niet alleen om leuke vakantiekiekjes te plaatsen, maar ze hebben ondertussen ook invloed op maatschappelijke kwesties, persoonlijke ontwikkeling, je loopbaan en de manier hoe we aan onze kennis en informatie komen.
Tijdbesteding door de jaren heen
Oke, dat is het ontstaan van social media, maar als we willen kijken naar wat voor impact social media heeft op ons dagelijks leven, dan is het goed om eerst eens stil te staan bij hoeveel tijd het van onze dag inneemt. Want dat is veel; maar hoelang en hoeveel zitten we nou eigenlijk te scrollen door social media platformen? Laten we in de data duiken.
Zo’n 14,3 miljoen Nederlanders gebruiken dagelijks social media. Gemiddeld spenderen ze 2,5 uur per dag aan het scrollen door social media.Blijkt uit het social mediaonderzoek dat Newcom in 2024 heeft gehouden. In 2019 was dit zo’n 2 uur en 23 minuten per dag, we zijn dus 7 minuten meer per dag online. Wel zitten er grote verschillen in leeftijden, zoals te zien is in onderstaande afbeelding. De gebruikers tussen 15 –19 jaar zijn het langst online te vinden op social media.
De meest gebruikte platformen zijn Whatsapp, Facebook en Youtube. We zien dat daarna Instagram en LinkedIn erg populair zijn en dit waarschijnlijk ook blijven. LinkedIn heeft afgelopen jaar zelfs een groei doorstaan van + 10%.
Als we de tabel van 2019 bekijken, zien we leuke verschillen die 5 jaar geleden gebeurde in de groei van de social mediakanalen en de groei die de kanalen nu in een jaar maken.
Whatsapp maakte 5 jaar geleden in een jaar nog een mooie groei van +3% mee, in 2024 blijft deze groei in een jaar 0%. Echter is er wel een stijging binnen 5 jaar van zo’n 19,8%.
Facebook daalde in 2019 wat opmerkelijk om te zien is, want nu is Facebook gestegen met 3% en in 5 jaar met 5,8%
Wat opvalt is dat Snapchat in 2019 een daling had van 3% van de gebruikers en dat dit 5 jaar later in 2024 een daling is van 1%. Snapchat is dan ook de het enige kanaal dat in 5 jaar geen groei heeft gemaakt in het aantal gebruikers.
Aantal uploads en interacties
Het aantal uploads en interacties blijft in de jaren ook flink groeien. Platforms zoals Facebook en Instagram zien dagelijks miljarden uploads en interacties. Facebook genereert meer dan 1 miljard Stories per dag en Instagram heeft meer dan 500 miljoen dagelijkse actieve gebruikers. Wereldwijd zijn er meer dan 5 miljard social mediagebruikers.
Als we terugblikken naar 2019 zien we een groot verschil in het aantal gebruikers en uploads. In 2019 waren er 3,5 miljard actieve gebruikers online. In 5 jaar tijd heeft social media dus een groei gemaakt van 1,5 miljard actieve gebruikers. Hetzelfde zien we bij de dagelijkse uploads: in afgelopen 5 jaar is dit met zo’n 60-80% toegenomen.
We zijn dus steeds meer én langer op social media te vinden – en dat heeft invloed op de impact die social media op ons heeft.
De negatieve effecten van social media
Zoveel tijd dagelijks spenderen op social media heeft zo zijn voor- en nadelen. Het is bekend dat voornamelijk jongeren kunnen lijden onder de nadelen van social media. Wat zijn dan een aantal van deze negatieve effecten?
- Een laag zelfbeeld
- Op de platformen wordt vaak ‘het perfecte’ plaatje gedeeld. Mensen hebben het idee dat ze zichzelf hiermee moeten vergelijken. En krijgen dus het gevoel en idee dat ze zelf niet het juiste lichaam of levensstijl hebben.
- Stress
- Omdat bijna iedereen altijd online is, voelen jongeren de druk om ook online te zijn. En dit sijpelt door in ons (offline) dagelijks leven. Maar niet alleen online voelen jongeren de druk om aanwezig te zijn. Offline – tijdens festivals, feesten en andere bijeenkomsten – willen ze erbij zijn en dit delen op hun socials. Ze zijn bang om er niet bij te zijn; de ‘Fear of Missing Out’ (FOMO). Deze druk kan leiden tot de nodige stress.
- Eenzaamheid en depressie
- Zoals hierboven besproken, kan wie veel op social media zit last krijgen van een laag zelfbeeld en stress. Hierdoor kan je je ook onbegrepen, een buitenbeentje of eenzaam voelen. Al deze verschijnselen van ongelukkig voelen kunnen lijden tot een depressie.
- Onjuiste sociale vergelijking
- Mensen vergelijken zich graag met anderen. Dit noem je in de psychologie ook wel sociale vergelijking. Dit kan handig zijn, omdat je bij veel dingen niet weet ‘hoe goed je erin bent’. Hoe kan je bijvoorbeeld weten of je veel te besteden hebt per maand of juist niet? Om dat te weten te komen kan je jouw eigen inkomsten of uitgave patroon vergelijken met dat van anderen; bijvoorbeeld je beste vriend, je familie of een bekende YouTuber zoals Gio Latooy. Als je je vergelijkt met bijvoorbeeld Gio Latooy, iemand met (waarschijnlijk) een hoger inkomen dan jij, dan noem je dat opwaartse sociale vergelijking. Opwaartse vergelijkingen kunnen slecht zijn voor je zelfbeeld. Dit heeft dan ook weer een slechte invloed op je mentale welzijn.
Hoe beïnvloedt social media de maatschappij?
Social media hebben in de afgelopen jaren veel invloed gehad op de maatschappij, zowel internationaal als nationaal. Denk maar eens terug aan de opstand van Black Lives Matter. Deze beweging werd opgepakt door influencers en de hashtag #BLM ontstond. Veel Instagram-gebruikers plaatsten een zwart vlak om een statement te maken. Een maatschappelijk probleem werd zo via social media bespreekbaar gemaakt. Dit is tegenwoordig de kracht van hashtags en virale post.
Social media en politiek
Naast maatschappelijke problemen, heeft social media ook impact op de politiek. Kijk naar wat er momenteel gebeurt in Gaza & Israël. Veel mensen lieten hun stem en steun horen door middel van een krachtig beeld van Rafah te her-posten op hun account.
Maar ook de Nederlandse politiek zien we terug op social media. Rondom verkiezingstijd delen accounts als ‘Check je stem’ informatie wat jongeren helpt hun keuze te maken. Door dit soort accounts zijn jongeren zich bewust van wat er speelt in de politiek en waar ze op willen stemmen. Het stempercentage gaat hierdoor omhoog en heeft dus positieve invloed op de politiek. Echter kan het ook negatieve invloed hebben op het stemmen, want niet elk account is betrouwbaar en er heerst rondom politiek nieuws veel nepnieuws. Het blijft dus belangrijk om meerdere bronnen te checken.
Verder zien we niet alleen informatieve accounts rondom politiek, maar zijn het ook de politieke partijen en politici die ondertussen door hebben wat de impact van social media kan zijn. Denk aan Thierry Baudet: hij is online te vinden en probeert zo zijn jongeren doelgroep te bereiken. Dit doet hij bijvoorbeeld door langs te gaan in cafés en dit online te plaatsen op TikTok, maar ook door vragen van volgers over de politiek te beantwoorden. Hij zoekt echt de verbinding met zijn jongere doelgroep via social media.
Nieuwsverspreiding, fake news en deepfakes
Tegenwoordig lezen en luisteren we steeds meer naar het nieuws via social media en zijn traditionele media zoals kranten en televisie niet meer de enige bronnen van nieuws.
We hebben het net al even kort aangetipt, maar dit brengt gevaren met zich mee, zoals verspreiding van desinformatie. Het is belangrijk bronnen te verifiëren voordat je nieuws als waarheid aanneemt, deelt of erop reageert. Want je ziet én weet ondertussen hoe snel (nep) nieuws zich verspreid.
En daar waar de technologie (AI) ons soms inhaalt, is dat ook zo met fake news. Eén van de ‘gevaarlijkste’ ontwikkelingen hierin is deepfakes. Een deepfake is een techniek voor het samenstellen van beelden van mensen met behulp van kunstmatige intelligentie op basis van bestaand beeldmateriaal. We kunnen dus beeld maken dat Trump het één en ander zegt, terwijl hij dit nooit heeft gezegd. Dit is een groot gevaar; in het geval van dit voorbeeld zou het namelijk de verkiezingen of politieke relaties van Amerika kunnen beïnvloeden.
Hoe herken je een deepfake?
- Check altijd de bron/afzender
- Check andere betrouwbare bronnen, zoals NOS en het AD (fact-check, dubbel check)
- Let op details, zoals manier van praten en bewegen
- Gebruik Google Images: hiermee kun je achterhalen of foto’s of video’s bewerkt zijn. Maak een foto van de video en haal hem door Google Images.
Het algoritme: wat is het en hoe heeft het impact op ons?
Het algoritme van social media bepaalt welke content een gebruiker te zien krijgt. Daarvoor heeft ieder social media platform een eigen algoritme, met eigen factoren om tot een persoonlijk geoptimaliseerde tijdlijn voor jouw (de gebruiker) te komen. En waarom ze worden gebruikt? Om ervoor te zorgen dat de gebruiker zo lang mogelijk én zo vaak mogelijk op het platform blijft. De algoritmes zorgen er namelijk voor dat jij steeds leuke en interessante nieuwe content te zien krijgt, die past bij jouw voorkeuren. Zo ga je niet van het platform af en blijf je scrollen. Het algoritme is dus ontworpen om je zoveel mogelijk op de platformen te krijgen; ons social media gebruik wordt dus enorm beïnvloed door deze algoritmes.
Een goed voorbeeld hiervan zijn de aanbevolen video’s die je te zien krijgt op YouTube of TikTok. De video’s die aan jou worden aanbevolen, zijn op basis van de video’s die je eerder hebt bekeken. Het algoritme leert namelijk wat jij leuk vindt en op basis daarvan krijg jij nieuwe content te zien.
Het gevaar van het algoritme: de filterbubbel
Een ander belangrijk fenomeen wat bij algoritmes komt kijken is de zogenaamde tunnelvisie. Als je in een tunnelvisie zit, zie je alleen maar hetzelfde soort content. Dit wordt ook wel de ‘filterbubbel’ genoemd.
Doordat het algoritme selectief informatie aan je presenteer op basis van je eerdere interacties en voorkeuren, krijg je dus steeds meer dezelfde soort content te zien en kom je minder in aanraking met nieuwe informatie, andere inzichten of andere soorten content.
De voordelen van social media
We hebben het nu gehad over ons social media consumptie, hoe social media zich door de loop van de jaren heeft ontwikkeld en hoe het doorsijpelt in verschillende lagen van onze ontwikkeling en de samenleving. Dit wordt tegenwoordig veel als een negatieve ontwikkeling gezien, terwijl er ook veel voordelen aan social media zitten.
- Verbinding
- We kunnen tegenwoordig met iedereen van over de hele wereld verbinden. Zo kan je met je verre familie in Amerika contact onderhouden en mensen met dezelfde of andere (sub)culturen ontmoeten. Zo voelen mensen zich meer begrepen en verbonden met elkaar. Kinderen met bijvoorbeeld een handicap kunnen onlineverbinding vinden met mede kinderen met een handicap. Via deze manier kunnen ze ook steun bij elkaar vinden.
- Positieve digitale afdruk
- Tegenwoordig kan je je account ook gebruiken als CV en portfolio! De jongeren die hier nu al aan beginnen, hebben over enige tijd een mooi portfolio met al hun werk. Dit maakt het solliciteren in de toekomst voor hen makkelijker.
- Een groot bereik
- Als bedrijf is dit een groot voordeel van social media. Door het grote bereik kun je namelijk goed je doelgroep bereiken. Dit is belangrijk voor de groei van een bedrijf. Zo komen we ook gelijk bij het volgende voordeel:
- Interactie met je doelgroep
- Omdat je een groot bereik hebt – en dus je doelgroep bereikt – kan je makkelijker de interactie aangaan. Social media is laagdrempelig, waardoor mensen sneller de interactie aangaan en reageren op berichten. De interactie zorgt dan ook weer voor een nog groter bereik en groei van jouw bedrijf.
- Een plek waar je kunt leren
- We hebben het al eerder kort besproken: social media is een plek die goed kan zijn voor je ontwikkeling. Je hebt door social media altijd en overal toegang tot een enorme bak aan kennis. Online bieden docenten extra lessen aan, astronauten delen kennis over de ruimte en in de bekende TedTalks wordt kennis door vakpersonen gedeeld. Allemaal toegankelijk: op de momenten dat het jou uitkomt.
Wat is de impact van social media voor jouw bedrijf?
Er was een tijd waarin we elkaar nog niet op de hoogte konden stellen van alles wat we aan het doen waren, zowel op privégebied als zakelijk gebied. Er werd gebeld om te weten wat de stand van zaken was en om zakelijke afspraken in te plannen. Recruitment marketing bestond nog niet en solliciteren ging via offline media zoals kranten, magazines en posters.
Social media heeft de manier waarop bedrijven communiceren veranderd. Het biedt nieuwe mogelijkheden voor marketing, klantenservice en recruitment. Bedrijven kunnen bijvoorbeeld direct in contact komen met hun klanten door middel van DM (direct messages). Klanten kunnen via social kanalen elk moment contact met je zoeken en verwachten vaak direct antwoord. Als deze communicatie tegenvalt – er wordt niet op tijd geantwoord of ze krijgen geen antwoord – kan dit negatieve invloed hebben op je beoordeling van je organisatie. Is de communicatie wel goed en ontvangen de klanten op tijd een juist antwoord? Dan heeft dit positieve invloed op je beoordeling van je organisatie en kan je je merk laten groeien. Je ziet: je bedrijf online op orde hebben is tegenwoordig een must. Wie had dat gedacht met de komst van Hyves?
TCD voorspelt
Wij voorspellen dat de impact van social media op onze samenleving blijvend is en juist alleen maar zal groeien. Van persoonlijke ontwikkeling tot maatschappelijke kwesties en bedrijfsvoering. En wellicht weten we een manier te vinden om met de negatieve invloeden van social media af te rekenen.
Een aantal apps die nu nog niet groot zijn of opkomend zijn waarvan wij verwachten dat ze een doorgroei zullen maken in de komende jaren:
Lemon8
-
- Lemon8 bestaat al sinds 2020 in Japan en is sinds een jaar ook beschikbaar in de VS en het VK. In Nederland is de app nog niet beschikbaar, maar we voorspellen dat dit niet lang meer zal duren. De app is een mix tussen Pinterest en Instagram en hanteert hetzelfde algoritme als TikTok.
Threads
-
- Onlangs lanceerde Meta het platform Threads. Threads is een grote concurrent van X (Twitter). Het is erg toegankelijk, omdat je de content kan zien zonder een account en je kan inloggen met je (al bestaande) Instagram-account. Je hoeft dus geen nieuw account aan te maken. Ook laat Instagram in je biografie op je account zien dat je gebruik maakt van Threads. Zo proberen ze meer gebruikers naar het platform te krijgen.
Ben jij erbij?
Op 18 april van 9:30 tot 12:00 geven wij een kennissessie over de gevolgen en de noodzaak van server-side tagging in de Machinist Rotterdam. Wil je hier ook bij zijn? Schrijf je dan via het onderstaand formulier vrijblijvend in.